| چكيده: |
از مسائل مهمي که باعث شده از مسلمانان به عنوان فريقين ياد شود، اختلاف نظر شيعه و سني در مسألهي زعامت و رهبري امت اسلامي بعد از نبي مکرم اسلام حضرت محمد مصطفي (صلي الله عليه و آله و سلم) ميباشد. از آنجا که شيعيان معتقد به نص قرآن کريم بر تعيين امام هستند و اهل سنت تعيين امام را از تکاليف مردم ميشمارند، شاهد اختلاف آراء در تفسير آيات ولايت بين فريقين هستيم.
در اين نوشتار به بررسي دو آيه از ميان آيات ولايت؛ يعني آيهي اوليالامر (نساء4: 59) و آيهي ولايت (مائده 5: 55) در تفاسير فريقين، از ابتداي تدوين تفسير تا کنون، پرداختهايم.
بررسي تفاسير اهل سنت نشان ميدهد که در قرون ابتداييِ تدوين تفسير، که تفاسير بيشتر جنبهي روايي دارد، مفسران در بيان مراد از اين آيات، به نقل روايات، که عمدتاً مؤيد قول شيعه است، پرداختهاند؛ اما با گذشت زمان و اجتهادي شدن تفاسير، تلاش ميکنند آيات را به گونهاي تبيين و تفسير کنند که با اعتقادات کلامي آنان در مسألهي امامت و جانشيني پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) سازگار باشد و در اين راستا به شيوههاي گوناگون تمسک جستهاند، از جمله: استفاده از سياق آيات و بيان معناي لغوي متناسب با سياق، جعلي خواندن روايات معتبر و متواتر، حمل الفاظ بر معناي خلاف ظاهر، استناد به ادلهي ضعيف و شبهه افکني پيرامون قول شيعه، که در برخي موارد با انتقاد مفسران اهل سنت نيز مواجه شدهاند.
مفسران اهل سنت، در ادامهي همين روند، سعي کردهاند از تطبيق اين آيات بر افراد دست برداشته و به سوي بيان مفاهيم عام براي آيات حرکت کنند. در همين راستا در آيهي اولي الامر، براي اولي الامر مفاهيم عامي چون اهل حل و عقد، يا هر کس ولايتي بر ديگري دارد، و يا اصحاب و متوليان امر بيان شده و نيز در آيهي ولايت، "الذين آمنوا" را به تمام مؤمنان، تأويل بردهاند.
اما مطالعهي تفاسير شيعه در اين دو آيه نشان ميدهد که شيعيان به اتفاق آراء، آيات ولايت را نص بر امامت و زعامت اميرمؤمنان علي (عليه السلام) و اولاد طاهرين آن حضرت برشمرده و هرگاه از سوي مخالفان شبهه يا ردي بر اين عقيده ايراد شده است با تبيين دقيق مراد آيات و ادلهي محکم درون متني و برون متني به دفاع از قول شيعه پرداختهاند.
بنابراين مطالعهي سير تحول تفاسير فريقين نشان دهندهي آن است که رويکرد نقلي نسبتاً مشابهي در قرون ابتدايي تدوين تفسير بين مفسران شيعه و سني وجود داشته و با ورود به عرصهي تحليل و اجتهاد در قرون ميانه و متأخر، رويکرد مفسران اهل تسنن از نقلي به اجتهادي تغيير کرده و از ديدگاه شيعه فاصلهي بيشتري گرفته است.
|
|
